Рушди шахсӣ: аз худшиносӣ то одатҳои устувор

Баъзан рӯз бо корҳои зиёд мегузарад, аммо бегоҳ эҳсос мекунем, ки барои худ ва ҳадафҳои муҳимамон вақт наёфтем. Китобе, ки мехостем бихонем, пӯшида мемонад. Омӯхтани забон ба ҳафтаи дигар мегузарад. Қарори тағйир додани одатҳо бошад, дар миёни вазифаҳои ҳаррӯза гум мешавад.

Дар чунин вазъият саволи «Чӣ гуна худро беҳтар кунам?» метавонад хеле калон ва ҳатто хастакунанда намояд. Барои пеш рафтан онро ба саволи мушаххастар табдил додан муфид аст: «Кадом тағйироти хурд зиндагии маро ҳоло осонтар ё пурмазмунтар мекунад?»

Рушди шахсӣ раванди шинохтани худ, такмил додани малакаҳо ва сохтани одатҳое мебошад, ки ба зиндагии мувофиқ бо арзишҳо ва ҳадафҳои шумо кумак мекунанд. Ин раванд метавонад ба таҳсил, кор, муносибатҳо, саломатӣ ё тарзи истифодаи вақт вобаста бошад.

Барои оғоз лозим нест тамоми зиндагиро якбора дигар кунед. Як самти муҳим, як ҳадафи фаҳмо ва амали хурди такроршаванда заминаи хуби кор мебошанд.

Рушди шахсӣ чиро дар бар мегирад?

Маъ мебошанд.

Рушди шахсӣ чиро дар бар мегирад?

Маъ он омӯхтани тарзи мустақилона таҳсил кардан аст. Барои корманд — беҳтар кардани муошират ва банақшагирии кор. Барои падар ё модар — пайдо кардани тавозун байни масъулиятҳои оилавӣ ва эҳтиёҷҳои худ.

Самтҳои асосии он чунинанд:

Ин самтҳо ба ҳам таъсир мерасонанд. Масалан, банақшагирии беҳтар метавонад барои истироҳат ҷой кушояд. Истироҳати кофӣ бошад, метавонад диққат додан ба омӯзишро осонтар кунад.

Ҳамаи самтҳоро якбора интихоб накунед. Аз он оғоз намоед, ки ҳоло ба зиндагии шумо бештар таъсир мерасонад.

Қадами аввал: вазъияти ҳозираи худро фаҳмед

Пеш аз тартиб додани нақшаи рушди шахсӣ муайян кунед, ки ҳоло дар куҷо қарор доред. Барои ин шарт нест худро баҳогузорӣ ё бо дигарон муқоиса кунед. Мақсад ҷамъ овардани маълумоти воқеӣ дар бораи зиндагии ҳаррӯзаи шумост.

Як ҳафта муш воқеӣ дар бораи зиндагии ҳаррӯзаи шумост.

Як ҳафта мушом вазифаҳоро зуд-зуд ба таъхир мегузоред;

• дар кадом соатҳои рӯз диққати беҳтар доред;
• кадом муносибатҳо ё фаъолиятҳо ба шумо нерӯ медиҳанд;
• кадом шароит кори шуморо душвор мекунад.

Масалан, шумо метавонед пай баред, ки омӯзишро барои охири шаб мегузоред, вале он вақт аллакай хастаед. Дар ин ҳолат кӯчондани машқ ба вақти муносибтар метавонад аз талаб кардани иродаи бештар фоидаовартар бошад.

Машқи кӯтоҳи худшиносӣ

Ба се савол ҷавоби хаттӣ диҳед:

1. Дар зиндагии ҳозираам чиро мехоҳам нигоҳ дорам?
2. Кадом мушкил бештар такрор мешавад?
3. Дар як моҳи оянда ба кадом қисми ин мушкил таъсир расонда метавонам?

Ҷавоби саволи сеюм бояд ба амале вобаста бошад, ки дар ихтиёри шумост. Масалан, қарори корфармо пурра дар дасти шумо нест, аммо нав кардани тарҷумаи ҳол, омодагӣ ба мусоҳиба ва омӯзиши малакаи зарурӣ то андозае ба амалҳои худатон вобастаанд.

Арзишҳои худро аз интизориҳои дигарон ҷудо кунед

Баъзе ҳадафҳо ҷолиб менамоянд, зеро атрофиён онҳоро нишонаи муваффақият мешуморанд. Аммо ҳадафе, ки ба эҳтиёҷ ва арзишҳои шумо мувофиқ нест, метавонад нигоҳ доштани ҳавасро душвор кунад.

Пеш аз интихоби самт аз худ пурсед: «Чаро ин барои ман муҳим аст?»

Масалан, хоҳиши омӯхтани забони хориҷӣ метавонад ба сабабҳои гуногун вобаста бошад:

• хондани манбаъҳои касбӣ;
• муошират бо одамони дигар;
• идомаи таҳсил;
• иҷрои вазифаҳои корӣ;
• шавқи шахсӣ ба фарҳанг ва адабиёт.

Сабаби интихоб- шавқи шахсӣ ба фарҳанг ва адабиёт.

Сабаби интихоб матни касбӣ бихонад, ба луғат ва хондан диққати бештар медиҳад. Касе, ки барои муошират меомӯзад, ба шунидан ва гуфтугӯ машқи бештар ниёз дорад.

Ҳадафи мувофиқ бояд ба саволи «Ин тағйирот дар зиндагии ман чӣ фоида дорад?» ҷавоби равшан диҳад.

Ҳадафи калонро ба амали мушаххас табдил диҳед

«Мехоҳам муваффақ шавам» ё «Мехоҳам бештар омӯзам» орзуи умумиро ифода мекунанд. Барои оғоз бояд маълум бошад, ки кадом кор, дар кадом вақт ва бо чӣ нишонаи анҷом иҷро мешавад.

Ҳадафи кориро бо чор ҷузъ нависед:

1. Натиҷа: ба чӣ расидан мехоҳед?
2. Амал: барои он чӣ кор мекунед?
3. Муҳлат: кай пешрафтро баррасӣ мекунед?
4. Нишонаи пешрафт: аз куҷо мефаҳмед, ки кор пеш меравад?

Масалан:

«Дар чор ҳафта як муаррифии кӯтоҳи касбӣ омода мекунам. Ҳафтае се бор 20 дақиқа машқ карда, дар охири ҳар ҳафта баромади худро сабт ва баррасӣ менамоям».

Дар ин ҳадаф ҳам натиҷа маълум аст ва ҳам амалҳое, ки ба он мебаранд.

Ба амалҳои идорашаванда такя кунед

Ҳадафҳои натиҷавӣ, ба монанди гирифтани кори нав ё зиёд кардани даромад, метавонанд ба омилҳои монанди гирифтани кори нав ё зиёд кардани даромад, метавонанд ба омилҳои муайян кунед.

Барои ҷустуҷӯи кор инҳо метавонанд чунин бошанд:

• омода кардани намунаи кор;
• мутобиқ кардани тарҷумаи ҳол ба вазифаи интихобшуда;
• машқи ҷавоб ба саволҳои мусоҳиба;
• фиристодани дархостҳои бодиққат омодашуда.

Ин амалҳо натиҷаро кафолат намедиҳанд, аммо барои пайгирии кори худ асоси равшан фароҳам меоранд.

Одатҳои хубро чӣ гуна устувор созем?

Одат вақте қулайтар мешавад, ки барои оғоз ҳар дафъа қарорҳои зиёд талаб накунад. Муайян будани вақт, ҷой ва қадами аввал ба такрори амал кумак мекунад.

Ба ҷойи «вақте фурсат ёфтам, китоб мехонам» чунин нақша созед:

«Баъди чойи саҳар панҷ дақиқа китоб мехонам».

Ин нақша се ҷузъи равшан дорад: лаҳзаи оғоз, амал ва ҳаҷми хурди кор.

Аз ҳаҷми иҷрошаванда оғоз кунед

Нақшаи аввал бояд ҳатто дар рӯзи серкор низ имконпазир бошад. Агар ҳар рӯз як соат омӯзиш воқеӣ набошад, аз даҳ дақиқа оғоз кунед.

Ҳаҷми хурд арзиши кам надорад. Он ба шумо имкон медиҳад, ки тартиби корро санҷед ва фаҳмед, кадом монеаҳо такрор мешаванд. Баъд, агар шароит мувофиқ бошад, вақтро тадриҷан зиёд кардан мумкин аст.

Муҳитро барои амал омода намоед

Агар мехоҳед субҳ машқ кунед, маводи заруриро аз шом омода гузоред. Агар ҳангоми омӯзиш телефон диққатро парешон кунад, онро берун аз дастрасии наздик гузоред ё огоҳиномаҳои нозарурро хомӯш кунед.

Ҳар қадаме, ки оғози кори муҳимро осон мекунад, метавонад ба такрори он кумак намояд.

Пас аз танаффус бозгаштанро пешакӣ ба нақша гиред

Як рӯзи иҷро нашудани нақша маънои аз даст рафтани тамоми пешрафтро надорад. Муайян кунед, ки баъди танаффус чӣ гуна бармегардед.

Масалан: «Агар машқи пурраро иҷро карда натавонам, дар вақти навбатӣ аз панҷ дақиқа оғоз мекунам».

Барои ташаккули ҳар одат муҳлати яксон вуҷуд надорад. Мураккабии амал, шароити зиндагӣ ва имкони такрор ба ин раванд таъсир мерасонанд.

Идоракунии вақт: барои корҳои муҳим ҷой кушоед

Идоракунии вақт аз дидани имконияти воқеии рӯз оғоз мешавад. Агар кори асосӣ, роҳ, нигоҳубини фарзанд ва корҳои хона қисми зиёди рӯзро гиранд, нақшаи омӯзиш низ бояд ҳамин шароитро ба назар гирад.

Пеш аз пур кардани тақвим се чизро муайян кунед:

• корҳои ҳатмӣ;
• корҳои муҳими вобаста ба ҳадаф;
• вақти истироҳат ва фосила барои ҳолатҳои пешбининашуда.

Нақшае, ки ҳар дақиқаи рӯзро банд мекунад, ба тағйироти хурд ҳассос мешавад. Байни вазифаҳо фосила гузоред.

Як вазифаи асосии рӯзро интихоб кунед

Аз худ пурсед: «Агар имрӯз танҳо як кори марбут ба ҳадафамро анҷом диҳам, кадомаш муҳимтар аст?»

Ҷавоб бояд иҷрошаванда бошад: навиштани қисми аввали тарҷумаи ҳол, анҷоми як машқ ё хондани як бахши китоб.

Вазифаи калонро майда кунед

«Омода кардани лоиҳа» метавонад норавшан бошад. Онро ба қадамҳои хурд ҷудо кунед:

1. талаботро хондан;
2. саволҳои норӯшанро навиштан;
3. сохтори аввалро тартиб додан;
4. як қисми корро иҷро кардан;
5. натиҷаро баррасӣ намудан.

Ҳамин тавр, шумо медонед, ки ҳоло аз куҷо оғоз кунед.

Ба таъхир гузоштани корро чӣ гуна кам кунем?

Ба таъхир гузоштан сабабҳои гуногун дошта метавонад: хастагӣ, тарси хато, норавшан будани вазифа ё калон будани ҳаҷми кор.

Пеш аз сарзаниши худ сабабро муайян кунед.

Масалан, барои навиштани матн аввал танҳо панҷ фикри асосиро қайд кунед. Вақте маводи ибтидоӣ пайдо шуд, идома додан метавонад осонтар гардад.

Агар сабаб хастагии доимӣ бошад, зиёд кардани талабот ба худ масъалаи асосиро ҳал намекунад. Ҳаҷми масъулият ва имкони барқарор кардани нерӯро низ баррасӣ кунед.

Эътимод ба худ аз таҷрибаи воқеӣ қувват мегирад

Эътимод ба худ метавонад аз соҳа ба соҳа фарқ кунад. Шахс дар кори касбӣ таҷрибаи хуб дошта бошад, аммо ҳангоми суханронӣ дар назди гурӯҳ нороҳат шавад.

Барои пешрафт таҷрибаҳои хурд ва мувофиқ созед. Агар мехоҳед озодтар сухан гӯед, метавонед аз чунин пайдарпайӣ истифода баред:

1. фикратонро бо овоз барои худ шарҳ диҳед;
2. як сабти кӯтоҳ омода кунед;
3. дар назди шахси боэътимод машқ намоед;
4. дар суҳбати гурӯҳӣ як фикри кӯтоҳ баён кунед;
5. тадриҷан вазифаи душвортар интихоб намоед.

Пас аз ҳар таҷриба ду чизро қайд кунед: чӣ хуб иҷро шуд ва дафъаи дигар чиро тағйир медиҳед.

Ба ҷойи «Ман ҳеҷ вақт хуб сухан гуфта наметавонам» мушоҳидаи дақиқтар нависед: «Имрӯз оғози баромадам равшан буд, аммо қисми охирро зуд гуфтам». Чунин ҷумла барои машқи навбатӣ роҳ нишон медиҳад.

Омӯзишро ба истифодаи дониш пайваст кунед

Хондани китоб ва тамошои дарс қисми омӯзишанд. Барои фаҳмидани он ки дониш то чӣ андоза аз худ шудааст, онро дар амал истифода баред.

Пас аз ҳар бахши омӯзиш ба се савол ҷавоб диҳед:

• Чиро фаҳмидам?
• Инро дар кадом вазъият истифода бурда метавонам?
• Кадом машқ нишон медиҳад, ки воқеан фаҳмидаам?

Агар дар бораи идоракунии вақт хонда бошед, нақшаи як рӯзи худро тартиб диҳед. Агар ҷадвалҳои электрониро омӯзед, ҷадвали хароҷоти намунавӣ созед. Агар муоширатро машқ кунед, дар суҳбати навбатӣ пеш аз ҷавоб фикри ҳамсуҳбатро ҷамъбаст намоед.

Як давраи амалии омӯзиш чунин буда метавонад:

Омӯхтан → машқ кардан → гирифтани бозхӯрд → ислоҳ кардан.

Ин тартиб кумак мекунад, ки захираи маводи хондашуда ба малакаи истифодашаванда табдил ёбад.

Муошират ва ҳудудҳои шахсӣ

Қобилияти равшан баён кардани эҳтиёҷ ва имкониятҳои худ қисми рушди шахсӣ аст. Вақте шахс ба ҳар дархост розӣ мешавад, барои вазифаҳои асосӣ ва истироҳат ҷой кам мемонад.

Барои муайян кардани ҳудуд аз ҷумлаҳои мушаххас истифода баред:

• «Имрӯз ин корро гирифта наметавонам, аммо пагоҳ вақт дорам».
• «Барои ҷавоби дақиқ бояд аввал ҷадвали корамро бинам».
• «Метавонам дар ҳамин қисми кор кумак кунам».
• «Ҳоло ба анҷоми вазифаи дигар машғулам; баъд аз он суҳбат мекунем».

Шунидани ҳамсуҳбат низ аҳамият дорад. Пеш аз пешниҳоди маслиҳат муайян кунед, ки ӯ чӣ мехоҳад: шунида шудан, гирифтани маълумот ё ёфтани роҳи ҳал.

Муоширати равшан метавонад нофаҳмиҳоро кам кунад ва барои ҳамкории мувофиқ шароит фароҳам оварад.

Истироҳатро ба нақшаи рушди шахсӣ дохил кунед

Агар нақша танҳо аз кор ва омӯзиш иборат бошад, нигоҳ доштани он душвор мешавад. Истироҳат бояд дар баробари дигар эҳтиёҷҳо дар нақша ҷой дошта бошад.

Ба шароити худ нигоҳ кунед:

• Оё барои хоб вақти кофӣ ҷудо мекунед?
• Оё дар давоми рӯз танаффус доред?
• Оё имкони ҳаракат ва берун рафтан ҳаст?
• Оё барои муносибатҳои муҳим ва корҳои писандида ҷойзи истироҳат барои истироҳат барои одамон фарқ мекунад. Барои касе сайругашт муносиб аст, барои дигаре суҳбат бо наздикон ё вақти ором.

Ҳангоми беморӣ, масъулияти нави оилавӣ ё фишори зиёди кор ҳаҷми нақшаро кам кардан метавонад қарори оқилона бошад. Нақша бояд ба тағйирёбандаи зиндагӣ мутобиқ шавад.

Н.

Нақшаи 30-рӯзаи рушди шахсӣ

Ин нақша барои санҷидани як самти интихобшуда пешбинӣ шудааст. Дар 30 рӯз шумо метавонед тарзи кор, монеаҳо ва имкони идома додани онро беҳтар фаҳмед.

Ҳафтаи якум: мушоҳида ва интихоб

Дар чанд рӯзи аввал истифодаи вақт ва ҳолатҳои такроршавандаро қайд кунед. Сипас як самти муҳимро интихоб намоед.

Дар охири ҳафта ин чор ҷумла бояд пурра бошанд:

• Ман мехоҳам дар самти … пеш равам.
• Ин барои ман муҳим аст, зеро …
• Қадами хурди ман … мебошад.
• Барои он дар вақти … ҷой ҷудо мекунам.

Ҳафтаи дуюм: оғози амали мунтазам

Амали интихобшударо бо ҳаҷми хурд иҷро кунед. Ҳар бор танҳо иҷро шудан, вақти сарфшуда ва монеаи асосиро қайд намоед.

Масалан, барои беҳтар кардани навиштан ҳафтае чор маротиба як матни кӯтоҳ нависед. Дар ин марҳила ба тартиби машқ диққат диҳед.

Ҳафтаи сеюм: истифода ва бозхӯрд

Як натиҷаи хурди амалӣ созед: матн, муаррифӣ, ҷадвал ё намунаи кор.

Агар имкон бошад, аз шахси боэътимод бозхӯрди мушаххас гиред. Ба ҷойи «Хуб шудааст?» пурсед: «Кадом қисми шарҳ норавшан буд?» ё «Аз ин муаррифӣ фикри асосӣ фаҳмида мешавад?»

Ҳафтаи чорум: баррасӣ ва мутобиқсозӣ

Дар охири моҳ ҷавоб диҳед:

1. Кадом амалҳоро иҷро кардам?
2. Чӣ осонтар шуд?
3. Кадом монеа такрор ёфт?
4. Ҳаҷми нақша ба шароитам мувофиқ буд?
5. Моҳи оянда чиро идома медиҳам ё тағйир медиҳам?

Дар асоси ҷавобҳо қарор гиред: нақшаро нигоҳ доред, ҳаҷмашро кам кунед, вақти онро дигар намоед ё қадами баъдиро илова кунед.

Пешрафти худро чӣ гуна чен кунем?

Нишондиҳанда бояд ба ҳадаф мувофиқ бошад. Агар мақсад беҳтар кардани суханронӣ бошад, танҳо шумораи видеоҳои тамошокарда пешрафти амалиро пурра нишон намедиҳад.

Барои арзёбӣ се навъи нишона муфиданд:

Ҳафтае як бор қайдҳои худро баррасӣ кунед. Барои ҳар рӯзи камсамар хулосаи калон набароред. Тамоюли чанд ҳафта маълумоти муфидтар медиҳад.

Намунаҳои аввал ва охири кори худро нигоҳ доред. Муқоисаи онҳо метавонад тағйиротеро нишон диҳад, ки дар раванди ҳаррӯза ба чашм намерасад.

Хатогиҳои маъмул дар роҳи худтакмилдиҳӣ

Оғози чанд ҳадаф дар як вақт

Ҳадафҳои зиёд ба як вақт ва нерӯ такя мекунанд. Барои оғози кор як самти асосиро интихоб кунед ва дигаронро барои марҳилаи баъдӣ нигоҳ доред.

Вобаста кардани амал ба ҳавас

Ҳавас ҳар рӯз яксон нест. Вақт, ҷой ва ҳаҷми муайяни машқ метавонад идомаи корро осонтар созад.

Ҷамъ кардани дониш бе машқ

Пас аз як бахши омӯзиш барои истифодаи он вақт ҷудо кунед. Пеш аз гирифтани маводи нав бубинед, ки бо дониши ҳозира чӣ карда метавонед.

Муқоиса бо шароити ношиноси дигарон

Шумо одатан тамоми имкониятҳо, дастгирӣ ва мушкилоти шахси дигарро намебинед. Барои арзёбии кори худ ба вазъияти ибтидоӣ ва захираҳои воқеии худ такя кунед.

Аз ҳад сахт бастан ба нақша

Агар як усул мунтазам иҷро нашавад, сабабро омӯзед. Шояд вақт, ҳаҷм ё худи ҳадаф ба ислоҳ ниёз дорад.

Саволҳои маъмул дар бораи рушди шахсӣ

Рушди шахсиро аз чӣ оғоз кунам?

Як мушкили такроршаванда ё як малакаи муҳимро интихоб кунед. Сипас амали хурдеро муайян намоед, ки дар шароити ҳозира мунтазам иҷро карда метавонед.

Барои рушди шахсӣ ҳар рӯз чанд дақиқа лозим аст?

Вақти ягона барои ҳама вуҷуд надорад. Барои оғоз метавонед 10–15 дақиқа ҷудо кунед ва мувофиқати онро санҷед. Ҳаҷми машқ бояд ба вазифа ва имконияти воқеии шумо мувофиқ бошад.

Оё барои худтакмилдиҳӣ ҳатман курс гирифтан лозим аст?

Курс яке аз роҳҳои омӯзиш мебошад. Китоб, машқи мустақилона,урс яке аз роҳҳои омӯзиш мебошад. Китоб, машқи мустақилона,ид бошанд. Пеш аз интихоб муайян кунед, ки ба дониш, сохтори омӯзиш ё дастгирии амалӣ ниёз доред.

Агар чанд рӯз нақшаро иҷро накунам, чӣ кор кунам?

Сабаби танаффусро баррасӣ карда, аз қадами хурди навбатӣ оғоз кунед. Агар танаффусҳо такрор шаванд, вақт ё ҳаҷми нақшаро тағйир диҳед.

Рушди шахсӣ ва рушди касбӣ чӣ фарқ доранд?

Рушди шахсӣ самтҳои гуногуни зиндагӣ, аз ҷумла худшиносӣ, одатҳо ва муносибатҳоро дар бар мегирад. Рушди касбӣ бештар ба дониш, малака ва таҷрибаи вобаста ба кор равона мешавад. Баъзе малакаҳо, мисли муошират ва банақшагирӣ, барои ҳар ду муҳиманд.

Кай бояд ҳадафро дигар кунам?

Вақте сабаби интихоби ҳадаф дигар аҳамият надорад, шароит тағйир ёфтааст ё таҷриба нишон медиҳад, ки роҳи интихобшуда мувофиқ нест, онро бозбинӣ кунед. Пеш аз даст кашидан муайян намоед, ки худи ҳадаф ба тағйир ниёз дорад ё танҳо тарзи расидан ба он.

Барои оғози имрӯз як ҷумла нависед: «Дар моҳи оянда ман мехоҳам …-ро беҳтар кунам ва қадами аввалам … аст». Қадами аввалро чунон мушаххас интихоб кунед, ки бидонед онро кай, дар куҷо ва чӣ гуна иҷро мекунед.